The Normal Heart: Het blijft een fascinerend stuk

Amper dertig jaar geleden wist nog niemand wat het was, alleen dat het voor veel zieken en doden zorgde, vooral in de homogemeenschap. Nu hebben we het een naam gegeven en is er inmiddels veel meer over bekend: HIV/AIDS. The Normal Heart is een toneelstuk over de opkomst hiervan en vertelt het verhaal van Ned Weeks, die vecht voor de erkenning van deze ziekte. Musical Reports sprak met Frederik Brom, die de rol van Ned voor zijn rekening neemt, en met Freek Bartels, die de rol van Felix Turner speelt.

Waar gaat The Normal Heart precies over?

Freek: Het gaat over een groep mensen die zich hard maakt om aandacht te vestigen op een onbekende ziekte begin jaren tachtig. Men wist nog niet wat het was, de naam AIDS was er nog niet eens. AIDS is de onderliggende thematiek, maar eigenlijk is het een verhaal over staan voor wie je bent en daarvoor geaccepteerd worden. Het gaat ook over minderheden, in dit geval de homoseksuelen. En over erkenning.

Ned Weeks is de hoofdrolspeler. Kun je iets vertellen over hem?

Frederik: Ned is een schrijver die in NY woont en homoseksueel is. Het stuk begint dat hij in de wachtkamer zit bij een arts, samen met allerlei mensen die hij kent. Iedereen in de gay-scene in die tijd weet dat er iets rondwaart en dat er allemaal mensen dood gaan aan een vreselijke ziekte. De arts (Henriëtte Tol, red.) waar ze zitten is de enige die er wat aan wil doen en zij zegt tegen Ned: “Jij bent schrijver en ik heb gehoord dat je een grote mond hebt. En ik heb gehoord dat jij misschien wel wat kunt betekenen om dit op de politieke agenda te krijgen.” En eigenlijk raakt Ned zó bezwangerd van het idee dat hij dit moet doen, dat het een soort heilig doel wordt in zijn leven. Hij heeft er ook een goede reden toe, want als niemand wat doet, gaat hij dood. Hij gaat daar heel ver in. Hij ondervindt heel veel weerstand, zeker in het rechtsrepublikeinse Amerika van toen. Hij komt steeds voor dichte deuren te staan, maar hij blijft maar op die deuren bonzen. Hij is eigenlijk een soort activist, zonder dat hij dat wilde zijn. Hij voelde een innerlijke noodzaak om dit te doen, anders gaat iedereen dood. Het woord AIDS valt in het stuk helemaal niet.

Het is een pittig type?

Frederik: Ja, met de duivel op zijn hielen probeert hij zijn doelen te verwezenlijken. Hij blijft maar schreeuwen en roepen. Hij neemt zeker geen blad voor de mond. Dat is heel bewonderenswaardig, maar tegelijkertijd kan hij heel ontactisch zijn. Heel veel mensen jaagt hij tegen zichzelf in het harnas. Maar daar is hij ook niet bang voor, hij schuwt het conflict niet. Eigenlijk is het een soort onhandige held. Het is bijna heroïsch wat hij doet omdat hij zoveel durf en lef heeft, maar hij doet het niet altijd op een handige manier. Maar ja, wat is een handige manier? Ze wisten nog niet precies waar het over ging. Larry Kramer, de schrijver, heeft het personage op zichzelf gebaseerd. Hij heeft ervoor gezorgd dat hij zichzelf zo irritant mogelijk heeft opgeschreven. Echt een zuiger, een zeurkous, een activist die de botte bijl hanteert, omdat het probleem zo groot is dat hij soms weleens wat nuance mist.

En Freek, jouw rol van Felix Turner?

Freek: Felix Turner is een een jonge man die als mode-journalist werkt bij de New York Times. Hij was uit de kast, maar hij schreeuwde toendertijd niet van de daken dat hij homoseksueel was. Hij was bang voor zijn baan en hoe de omgeving erop zou reageren. Ik kom in aanraking met het karakter dat Frederik speelt omdat hij bij mij aanklopt om via mij iets in de NYT te kunnen plaatsen om aandacht te kunnen vestigen van wat er gaande is. In eerste instantie trek ik mijn handen daarvan af, omdat ik mijn baan wil houden en: waarom zouden we ook? De ernst werd er nog niet van ingezien. Wij krijgen uiteindelijk een relatie. Het is een heel mooie liefdeslijn in de voorstelling. Ik speel bijna ook alleen maar scènes met Frederik. Ik ben een soort van rustpunt, omdat hij natuurlijk de man is die op de barricades springt. Ik ben meer degene die zegt: rustig aan, het komt goed, je doet het prima. Eigenlijk een soort van veilige thuishaven. Het is heel mooi om te zien dat als die twee mannen bij elkaar zijn, ze volledig zichzelf zijn.

Het is een behoorlijk serieus onderwerp, maar er wordt ook gelachen.

Frederik: Dat klopt. Het is een zwaar thema. Het gaat over dood, over ziekte. Het is een recente geschiedenis waar we niet trots op hoeven te zijn, want mensen hebben zich echt misdragen toendertijd. Hun ogen gesloten terwijl mensen om hen heen op een hele nare manier doodvielen. Maar toch is het stuk ook een ode aan de levenslust, compassie en veerkracht die je moet tonen als mens en dat maakt dat het een heel positief stuk is eigenlijk. Het wordt niet zwaar of negatief. Dat vind ik ook de kracht van het stuk. Het geeft energie in plaats van dat het je knock-out wilt slaan.

Freek: Er wordt onwijs veel gelachen! Het is ook écht heel erg grappig. Het is een cliché. maar de lach en de traan liggen erg dicht bij elkaar. Humor is een soort overlevingsmechanisme. En als je drie uur lang alleen maar depressie en ellende meemaakt. wil je daarna ook gewoon even kunnen lachen. We gaan ook niet op het podium staan met acht acteurs om te zeggen dat we er wat aan moeten doen en dat alles zo’n ellende is. We willen dat mensen het meemaken en dat mensen daarbij door verschillende emoties heen gaan.

Frederik: Het is heel bijzonder als je zo’n stuk voor publiek gaat spelen. Ineens merk je dan: hee, hier zit een lach! Amerikanen lachen wel om heel andere dingen dan Nederlanders. De Amerikanen zijn bijvoorbeeld best preuts en in Nederland zijn we dat station allang gepasseerd. Daar lachen ze hier niet meer om. Dat is wel een grappig fenomeen. Zelfs in België lachen ze om andere dingen dan waar wij in Nederland om lachen. Het ligt ook erg aan de context natuurlijk. Het blijft een fascinerend stuk.

Het speelt zich nog niet zo lang geleden af, zo’n 25 jaar. Sindsdien is er veel veranderd.

Freek: Ja, er is een boel verbeterd. Het stigma is er wat meer af, al blijft het toch nog een beetje taboe. Bij de jongere generatie vraag ik me af of die bewustwording er nog wel is. Je hoort er niet zo veel meer over en ik kan me voorstellen dat je als jonge man nu in de westerse wereld misschien wel eenzamer bent dan dat men toen was. Toen was het zo’n massa-ding. Wanneer horen of lezen wij nu nog over iemand die besmet is? Zelden tot nooit. Dus ik denk dat het heel goed is dat we daar nu weer even bij stil staan. Ik was vorig jaar bij Paul de Leeuw in de uitzending te gast naar aanleiding van de leesvoorstelling in december. Ik heb daar kennisgemaakt met die jongen van 19 die open en eerlijk vertelde dat hij besmet is met HIV. Dat was voor mij ook een enorme bewustwording. Dat kwam zó dichtbij. Het is dus nog steeds gaande.

The Normal Heart is een toneelstuk, dus er wordt niet gezongen en niet gedanst. Freek, is dat een uitdaging?

Freek: Dat is een enorme uitdaging. Ik word uit mijn comfortzone getrokken. Ik ben heel blij dat Job Gosschalk mij heeft gevraagd en dat hij gezien heeft dat dit iets is wat ik aan zou kunnen. Het is een leerschool om met dit soort mensen te mogen werken en een verrijking, iets wat ik hopelijk meeneem naar een volgende wel weer zingende en dansende productie.
Het is wel een beetje de Nederlandse hokjesmentaliteit. Dat men denkt: wat doet hij nou in een toneelstuk? Waar men je van kent, dat kan je. Maar het is juist zo leuk om ook een ander palet te laten zien. Persoonlijk smaakt het ook absoluut naar meer. Ik hoop heel erg dat ik die variatie kan behouden. Musical is nog steeds iets waar ik gek op ben en wat ik heel graag doe. Maar door dit nu te mogen doen heb ik wel kunnen proeven van het bezig zijn met teksttoneel. Dat vind ik heerlijk.

The Normal Heart is te zien van 30 juli tot en met 11 augustus, exclusief in het DeLaMar Theater in Amsterdam.

Mogelijk ook interessant...

COOKIES: Musical Reports maakt gebruik van cookies om uw website ervaring te optimaliseren. Het niet accepteren van cookies kan resulteren in een onjuiste weergave van deze website of het niet functioneren van verschillende functies.

Klik hier voor meer informatie: Privacy & Cookies